Giai đoạn ăn bổ sung (ABS)/ăn dặm khi trẻ bắt đầu nhận thêm thức ăn ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức là một mốc phát triển vô cùng quan trọng, quyết định đến tăng trưởng, sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ trong suốt cuộc đời. Theo hướng dẫn của WHO và UNICEF, giai đoạn này thường bắt đầu khi trẻ tròn 6 tháng tuổi (180 ngày) và kéo dài đến 23 tháng tuổi. Tại thời điểm này, sữa mẹ không còn đủ để đáp ứng nhu cầu tăng lên về năng lượng và các vi chất dinh dưỡng của trẻ, đặc biệt là nhu cầu sắt, kẽm, canxi, vitamin A và các acid béo thiết yếu. Do đó, việc cung cấp thực phẩm bổ sung hợp lý, đầy đủ và đúng thời điểm là nền tảng giúp trẻ phát triển tối ưu. Việc cho trẻ ăn bổ sung đóng vai trò quan trọng bởi những đặc điểm tăng trưởng và tác động sinh lý đến sự phát triển của trẻ sau đây:

Thứ nhất, đây là giai đoạn phát triển nhanh nhất trong cuộc đời. Trẻ có cân nặng gấp đôi so với lúc sinh vào tháng thứ 5 – 6 và gấp ba khi tròn 1 tuổi. Quá trình này đòi hỏi lượng dinh dưỡng lớn giúp trẻ phát triển, hoàn thiện hệ thần kinh, não bộ và miễn dịch mà sữa mẹ sau 6 tháng không thể đáp ứng đủ. Do đó, ăn bổ sung đúng cách là giải pháp giúp phòng chống suy dinh dưỡng và thiếu vi chất dinh dưỡng. Đặc biệt, việc thiếu hụt các thực phẩm giàu vi chất như sắt (thịt, cá, trứng) ngay từ đầu sẽ trực tiếp dẫn đến bệnh thiếu máu, gây suy giảm sức đề kháng và để lại hệ lụy nghiêm trọng như suy dinh dưỡng, thấp còi, cũng như làm giảm khả năng nhận thức suốt đời.

Thứ hai, ăn bổ sung đúng cách còn giúp phòng chống thừa cân béo phì sớm, thông qua lựa chọn thực phẩm phù hợp và thực hành nuôi dưỡng dựa trên đáp ứng của trẻ. Cha mẹ cần phải nhận biết tín hiệu đói – no của trẻ, không ép trẻ ăn, không dùng thức ăn như phần thưởng hay hình phạt. Đây là các yếu tố quan trọng giúp trẻ tự điều hòa nhu cầu ăn uống, hạn chế nguy cơ thừa cân dưới 2 tuổi – từ đó có thể phòng tránh nguy cơ béo phì ở tuổi học đường và khi trưởng thành cũng như phòng tránh được vấn đề biếng ăn và kén ăn thường gặp ở độ tuổi ăn bổ sung.

Thứ ba, đây là giai đoạn “cửa sổ vàng” để hình thành thói quen ăn uống lành mạnh. Ở giai đoạn này, trẻ cần được làm quen với thực phẩm đa dạng và kết cấu mới khác với dạng lỏng (như sữa mẹ) ngay từ khi bắt đầu ăn bổ sung. Việc này, giúp trẻ hình thành sở thích ăn uống và hành vi dinh dưỡng của trẻ. Trẻ không được tiếp xúc sớm với thực phẩm lành mạnh – đặc biệt là rau củ, thịt, cá, trứng – sẽ có xu hướng chỉ thích một số nhóm thức ăn, dẫn đến khẩu phần mất cân đối, thiếu vitamin, khoáng chất và tăng nguy cơ thừa cân, béo phì hay bệnh mạn tính sau này như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2.

Cuối cùng, giai đoạn này có tác động lâu dài đến sức khỏe và năng lực của trẻ khi trưởng thành. Dinh dưỡng đầy đủ trong hai năm đầu đời giúp cải thiện tầm vóc, phát triển não bộ, tăng khả năng học tập, giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm và nâng cao năng suất lao động sau này. Ngược lại, thiếu dinh dưỡng sớm để lại hậu quả kéo dài, trong đó trẻ thấp còi không chỉ nhỏ bé về thể chất mà còn có nguy cơ giảm khả năng nhận thức và thu nhập khi trưởng thành. Như vậy, ăn bổ sung không chỉ là bước chuyển từ sữa sang thức ăn chung của gia đình mà là nền tảng quyết định sự phát triển thể lực, trí lực và tương lai của trẻ. Việc đảm bảo ăn bổ sung đầy đủ, đa dạng, đúng thời điểm và theo nguyên tắc nuôi dưỡng lành mạnh là nhiệm vụ trọng tâm trong chăm sóc trẻ nhỏ, đồng thời là một đầu tư chiến lược cho sự phát triển của toàn xã hội.

Nguồn: trích từ cuốn Cẩm nang Hướng dẫn thực hành ăn bổ sung cho trẻ em từ 6 tháng đến 23 tháng tuổi – Viện Dinh dưỡng  - Xuất bản năm 2026