Nhận diện thách thức kép và yêu cầu đổi mới từ bàn ăn gia đình

Phát biểu khai mạc và định hướng hội nghị, TS. Nguyễn Hồng Trường, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng khẳng định công tác chăm sóc dinh dưỡng tại Việt Nam đang đứng trước giai đoạn chuyển mình quan trọng khi phải giải quyết đồng thời ba gánh nặng về dinh dưỡng. Theo số liệu năm 2024 của Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn quốc ở thể thấp còi là 14,8%, thể nhẹ cân là 8,3% và thể gầy còm là 4,8%. Đáng lưu ý, tình trạng thấp còi vẫn còn sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền, tập trung ở mức cao tại khu vực Trung du và miền núi phía Bắc với 20,3%, cũng như vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên với 20,0%. Song song với đó, tình trạng thừa cân, béo phì và sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống đang tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống y tế.

Trước thực tế đó, TS. Nguyễn Hồng Trường nhấn mạnh thông điệp chính của chiến dịch năm 2026 là “Đổi mới hệ thống lương thực thực phẩm theo hướng bền vững, thực hiện chế độ ăn lành mạnh vì sức khỏe hôm nay và ngày mai”. Sự đổi mới không chỉ dừng lại ở công nghệ sản xuất hay sản phẩm, mà cần bắt đầu ngay từ cách thức tổ chức bữa ăn gia đình, sự minh bạch thông tin dinh dưỡng trên bao bì và việc ứng dụng các công cụ số chính thống để mỗi người dân dễ dàng tiếp cận, lựa chọn và duy trì chế độ ăn lành mạnh hằng ngày.

Minh bạch thông tin dinh dưỡng: Lá chắn phòng ngừa bệnh không lây nhiễm

Đi sâu vào giải pháp chính sách giúp người tiêu dùng làm chủ chế độ ăn uống, TS. Hoàng Thị Đức Ngàn - khoa Dinh dưỡng Cộng đồng đã trình bày báo cáo về ghi nhãn dinh dưỡng dưới góc độ bằng chứng quốc tế và lộ trình thực thi tại Việt Nam. Các kết quả điều tra quốc gia cho thấy gánh nặng bệnh tật do ăn uống thiếu hợp lý đang ở mức báo động khi các bệnh không lây nhiễm chiếm từ 78% đến 81% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Cứ bốn người trưởng thành từ 18 đến 69 tuổi thì có một người mắc tăng huyết áp (26,2%) và khoảng một phần năm người lớn bị thừa cân, béo phì (19,5%). Ở trẻ em từ 5 đến 19 tuổi, tỷ lệ thừa cân, béo phì đã tăng gấp 2,2 lần trong giai đoạn 2010–2020 (từ 8,5% lên 19%). Đáng chú ý, người Việt đang tiêu thụ trung bình 8,1 gam muối mỗi ngày, cao gần gấp đôi mức khuyến nghị dưới 5 gam của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Tổng hợp 60 nghiên cứu trên thế giới cho thấy việc áp dụng nhãn dinh dưỡng không chỉ giúp người dân ăn giảm năng lượng, giảm chất béo và tăng lượng rau xanh, mà còn thúc đẩy doanh nghiệp tự cải tiến công thức theo hướng giảm natri và chất béo chuyển hóa. Tại Việt Nam, dấu mốc pháp lý quan trọng là Thông tư số 30/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, chính thức có hiệu lực từ ngày 10/7/2026. Thông tư quy định bắt buộc ghi năm thành phần dinh dưỡng cốt lõi trên thực phẩm bao gói sẵn gồm năng lượng, chất đạm, carbohydrat, chất béo và natri; đồng thời bắt buộc ghi thêm chỉ số đường tổng số đối với nước giải khát, sữa chế biến có thêm đường và ghi thêm chất béo bão hòa đối với thực phẩm chiên rán.

Để giúp người dân ứng dụng hiệu quả, TS. Hoàng Thị Đức Ngàn hướng dẫn quy trình đọc nhãn nhanh trong 30 giây thông qua bốn bước: kiểm tra định lượng tính theo 100 gam, một khẩu phần hay cả gói sản phẩm; tìm chất dinh dưỡng cần quan tâm và áp dụng mẹo quy đổi lượng muối tương đương lượng natri nhân với 2,5; quan sát cột phần trăm giá trị tham chiếu (cân nhắc kỹ nếu một sản phẩm chiếm từ 20% nhu cầu khuyến nghị trong ngày trở lên); và so sánh các sản phẩm cùng loại để chọn sản phẩm ít natri, ít đường, ít béo bão hòa hơn. Chuyên gia cũng khuyến nghị bước tiếp theo tại Việt Nam là nghiên cứu xây dựng nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì dễ hiểu, đi kèm công tác truyền thông và giám sát tuân thủ chặt chẽ.

Đưa khuyến nghị khoa học và công nghệ số vào thực tiễn cộng đồng

Nhằm cụ thể hóa các định hướng chiến lược thành hành động thiết thực, ThS. Trịnh Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Truyền thông Dinh dưỡng đã nhấn mạnh bảy hành động vì sức khỏe cộng đồng, từ việc đổi mới sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu, lựa chọn thực phẩm tươi sống theo mùa, đến chăm sóc dinh dưỡng hợp lý trong 1.000 ngày đầu đời và tăng cường vận động thể lực ít nhất 60 phút mỗi ngày. Cải thiện bữa ăn không đồng nghĩa với việc chọn thực phẩm đắt tiền mà nằm ở sự đa dạng, cân đối và linh hoạt thay thế thực phẩm trong cùng tầng tháp dinh dưỡng. Bên cạnh đó, việc giảm thất thoát, lãng phí thực phẩm phải được thực hiện đồng bộ từ khâu mua sắm vừa đủ đến bảo quản đúng cách trong tủ lạnh, nhưng tuyệt đối không đánh đổi an toàn thực phẩm, không sử dụng đồ ăn đã hư hỏng vì mục tiêu tiết kiệm. Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng, cùng sự sẻ chia công việc đi chợ, nấu ăn giữa các thành viên trong gia đình cũng được đề cao để bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương.

Đồng hành cùng người dân trong chiến dịch này là các công cụ chuyên môn trực quan gồm “Mười lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đến năm 2030” và bộ “07 Tháp dinh dưỡng hợp lý cho các nhóm tuổi”. Đặc biệt, Viện Dinh dưỡng đẩy mạnh giới thiệu Ứng dụng tra cứu thông minh Dinh dưỡng Việt (VNeNUTRITION) và Cổng thông tin điện tử của Viện (viendinhduong.vn), giúp người dân tiếp cận nguồn dữ liệu chính thống và cảnh giác trước các thông tin sai lệch, quảng cáo phóng đại công dụng thực phẩm trên mạng xã hội.

Sự đồng hành của báo chí trong sứ mệnh nâng cao sức khỏe nhân dân

Trong phiên trao đổi và hỏi đáp tại hội nghị, đại diện các cơ quan thông tấn, báo chí đã thảo luận sôi nổi cùng các chuyên gia xoay quanh việc hướng dẫn người dân áp dụng Tháp dinh dưỡng vào mâm cơm gia đình tiết kiệm, giải pháp lọc thông tin dinh dưỡng giả mạo trên không gian mạng, cách thức phối hợp kiểm soát bữa ăn học đường cũng như cơ chế giám sát việc ghi nhãn dinh dưỡng của doanh nghiệp.

Phát biểu tổng kết và bế mạc hội nghị, TS. Nguyễn Hồng Trường trân trọng cảm ơn sự đồng hành của đội ngũ những người làm báo. Sự lan tỏa mạnh mẽ từ các cơ quan truyền thông trong Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển” năm 2026 sẽ tạo động lực để mỗi cá nhân, mỗi gia đình bắt đầu từ những lựa chọn đúng đắn ngay từ bữa ăn hôm nay, góp phần nâng cao tầm vóc, trí tuệ và sức khỏe người Việt Nam trong tương lai.

Một số hình ảnh nổi bật tại Hội nghị: