Nuôi con bằng sữa mẹ – Một giải pháp dinh dưỡng và phát triển bền vững

Theo WABA, nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ là vấn đề sức khỏe của bà mẹ và trẻ em mà còn là một giải pháp quan trọng đối với an ninh dinh dưỡng, an ninh lương thực, giảm nghèo và phát triển bền vững. Sữa mẹ là nguồn thực phẩm tự nhiên, an toàn, luôn sẵn có, không tạo rác thải, không tiêu tốn năng lượng cho sản xuất, vận chuyển hay bao bì như các sản phẩm thay thế sữa mẹ. Vì vậy, bảo vệ và thúc đẩy nuôi con bằng sữa mẹ chính là đầu tư cho cả sức khỏe con người và hành tinh.

Trong hơn một thập kỷ qua, thế giới đã đạt được nhiều tiến bộ. Tỷ lệ trẻ được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đã tăng lên khoảng 47%, tiến gần mục tiêu trước đây là 50%. Theo điều tra của Viện Dinh dưỡng  năm 2025, tỷ lệ này hiện là 52,7% tại Việt Nam (tăng lên từ 45,4% năm 2020). Tuy nhiên, Đại hội đồng Y tế Thế giới đã đặt mục tiêu mới đến năm 2030 là 60% trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, đồng thời nâng tỷ lệ trẻ được bú mẹ trong giờ đầu sau sinh lên 70%, tỷ lệ tiếp tục bú mẹ đến 1 tuổi đạt 80% và đến 2 tuổi đạt 60%. Điều này cho thấy cộng đồng quốc tế đang kỳ vọng nhiều hơn vào vai trò của nuôi con bằng sữa mẹ trong việc cải thiện sức khỏe toàn cầu.       

 Điều quan trọng không phải là tìm giải pháp mới mà là phát huy những gì đã hiệu quả

Một trong những thông điệp nổi bật của Tuần lễ năm nay là "What gets measured gets improved" – Điều gì được đo lường thì mới có thể được cải thiện. Theo WABA, các quốc gia cần thường xuyên theo dõi các chỉ số về nuôi con bằng sữa mẹ để biết chính sách nào đang phát huy hiệu quả, nhóm đối tượng nào còn bị bỏ lại phía sau và nguồn lực cần được ưu tiên ở đâu.

Quan trọng hơn, kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy chúng ta không thiếu giải pháp. Những can thiệp đã được chứng minh hiệu quả gồm: thực hiện Bệnh viện thực hành nuôi con bằng sữa mẹ (Baby-Friendly Hospital Initiative), tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ trong thai kỳ và sau sinh, theo dõi liên tục sau xuất viện, nhóm hỗ trợ bà mẹ tại cộng đồng, bảo vệ quyền nghỉ thai sản, nơi làm việc thân thiện với bà mẹ và kiểm soát việc tiếp thị các sản phẩm thay thế sữa mẹ. Những quốc gia kiên trì thực hiện đồng bộ các giải pháp này đều ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ.

Việt Nam đã có nhiều nền tảng thuận lợi

Nhìn từ thực tiễn Việt Nam, chúng ta đã xây dựng được nhiều chính sách phù hợp với định hướng của WABA.

Việt Nam duy trì chế độ nghỉ thai sản 6 tháng, tạo điều kiện thuận lợi để người mẹ thực hiện nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Bộ Y tế cũng đã ban hành nhiều hướng dẫn chuyên môn về thực hành nuôi con bằng sữa mẹ, triển khai Bệnh viện thực hành nuôi con bằng sữa mẹ, xây dựng Hướng dẫn phòng vắt, trữ sữa mẹ tại nơi làm việc, đồng thời triển khai Mô hình Chăm sóc dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời, trong đó nuôi con bằng sữa mẹ là nội dung xuyên suốt từ khi mang thai đến khi trẻ đủ 24 tháng.

Đặc biệt, mạng lưới y tế cơ sở, cộng tác viên dinh dưỡng và các nhóm hỗ trợ nuôi dưỡng trẻ nhỏ tại cộng đồng đang từng bước tạo nên "chuỗi hỗ trợ" liên tục cho bà mẹ – đúng với cách tiếp cận Warm Chain of Support mà WABA khuyến nghị. Điều này cho thấy Việt Nam không bắt đầu từ con số không mà đã có nhiều mô hình cần tiếp tục củng cố và mở rộng.

Những thách thức mới cần được quan tâm

Mặc dù vậy, cũng giống nhiều quốc gia khác, Việt Nam đang đối mặt với những thách thức mới.

Quá trình đô thị hóa, tỷ lệ lao động nữ ngày càng cao, áp lực quay trở lại làm việc sau nghỉ thai sản, cùng với sự phát triển mạnh của quảng cáo các sản phẩm thay thế sữa mẹ trên môi trường số đang ảnh hưởng đến việc duy trì nuôi con bằng sữa mẹ. WABA cảnh báo rằng nếu không kiểm soát tốt các hình thức tiếp thị trực tuyến và xung đột lợi ích, những thành quả đạt được có thể bị suy giảm, ngay cả khi hệ thống y tế đã được cải thiện.

Một thách thức khác là sự chênh lệch giữa các nhóm dân cư. Không phải mọi bà mẹ đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ tư vấn, phòng vắt sữa tại nơi làm việc hay các nhóm hỗ trợ cộng đồng. Vì vậy, việc theo dõi số liệu theo từng vùng miền, nhóm nghề nghiệp và điều kiện kinh tế - xã hội sẽ giúp xác định đúng những nơi cần ưu tiên đầu tư.

Thành công phụ thuộc vào cả hệ thống, không chỉ người mẹ

Có lẽ thông điệp quan trọng nhất của Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026 là: "Breastfeeding is a systems issue, not a willpower issue" – thành công trong nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ phụ thuộc vào ý chí của người mẹ mà phụ thuộc vào việc cả hệ thống có tạo điều kiện cho họ hay không.

Điều đó đòi hỏi sự tham gia của tất cả các bên: Nhà nước hoàn thiện chính sách; ngành y tế bảo đảm tư vấn và hỗ trợ chuyên môn; doanh nghiệp xây dựng nơi làm việc thân thiện với bà mẹ; các tổ chức xã hội và cộng đồng phát triển các nhóm hỗ trợ; gia đình, đặc biệt là người chồng và ông bà, chia sẻ trách nhiệm chăm sóc trẻ. Khi các mắt xích này được kết nối, người mẹ sẽ không còn phải đơn độc trên hành trình nuôi con bằng sữa mẹ.

Hướng tới một khởi đầu bền vững cho mọi trẻ em Việt Nam

WABA kêu gọi các quốc gia đo lường tiến bộ, phát huy những mô hình hiệu quả và hành động dựa trên bằng chứng. Đối với Việt Nam, đây cũng là thời điểm thích hợp để tiếp tục đầu tư cho các chương trình đã được chứng minh hiệu quả như Bệnh viện thực hành nuôi con bằng sữa mẹ, Mô hình Chăm sóc dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời, phòng vắt và trữ sữa mẹ tại nơi làm việc, cũng như tăng cường giám sát việc thực thi các quy định về kinh doanh các sản phẩm thay thế sữa mẹ.

Một khởi đầu khỏe mạnh trong những năm đầu đời sẽ tạo nền tảng cho một thế hệ khỏe mạnh, thông minh và phát triển toàn diện. Bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ vì thế không chỉ là chăm sóc cho từng em bé hôm nay mà còn là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực, sự phát triển bền vững và tương lai của Việt Nam.