Sáng 6/11, tại Hà Nội, Viện Dinh dưỡng, Hội Dinh dưỡng Việt Nam, Trường Đại học Y Hà Nội và gia đình Giáo sư, Tiến sĩ khoa học (GS.TSKH), Nhà giáo Nhân dân Hà Huy Khôi phối hợp tổ chức Tọa đàm kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Giáo sư (1936-2026).

Tham dự tọa đàm có đại diện Lãnh đạo, nguyên Lãnh đạo Viện Dinh dưỡng, Trường Đại học Y Hà Nội, các hội chuyên ngành, cơ sở đào tạo, nghiên cứu, cùng gia đình, đồng nghiệp và nhiều thế hệ học trò của Giáo sư.

Không chỉ là dịp tưởng nhớ và tri ân một nhà khoa học có nhiều đóng góp cho ngành y tế, tọa đàm còn là cơ hội nhìn lại những giá trị khoa học, giáo dục và nhân văn mà GS.TSKH Hà Huy Khôi để lại; qua đó khơi dậy tinh thần trách nhiệm, niềm say mê nghiên cứu và khát vọng cống hiến của các thế hệ cán bộ ngành dinh dưỡng.

Góp phần xây dựng nền tảng khoa học dinh dưỡng Việt Nam

Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, đã điểm lại những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của GS.TSKH. Hà Huy Khôi, khẳng định những đóng góp của ông đối với quá trình hình thành và phát triển chuyên ngành dinh dưỡng tại Việt Nam.

Sinh ngày 06/8/1936 tại Hà Tĩnh, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và hiếu học, GS.TSKH. Hà Huy Khôi sớm lựa chọn con đường học tập, nghiên cứu và cống hiến cho ngành y tế.

Năm 1962, sau khi tốt nghiệp loại ưu tại Trường Đại học Y Hà Nội, ông được giữ lại làm cán bộ giảng dạy, tham gia xây dựng Bộ môn Dinh dưỡng và Vệ sinh thực phẩm trong bối cảnh lĩnh vực này còn tương đối mới ở Việt Nam.

Từ những năm đầu công tác, ông đã dành nhiều tâm huyết nghiên cứu, hệ thống hóa kiến thức và biên soạn tài liệu giảng dạy, góp phần từng bước xây dựng nền tảng khoa học cho chuyên ngành dinh dưỡng và vệ sinh thực phẩm.

Năm 1980, khi Viện Dinh dưỡng Quốc gia được thành lập, GS.TSKH. Hà Huy Khôi được bổ nhiệm giữ chức Phó Viện trưởng. Cùng với GS.TS. Từ Giấy và các thế hệ cán bộ đầu tiên, ông tích cực tham gia xây dựng, phát triển Viện, góp phần hình thành cơ sở khoa học, đội ngũ chuyên môn và các hoạt động nghiên cứu, can thiệp dinh dưỡng phục vụ sức khỏe cộng đồng.

Trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn, khi suy dinh dưỡng và thiếu vi chất dinh dưỡng là những vấn đề sức khỏe cộng đồng nổi cộm, các nghiên cứu của GS.TSKH. Hà Huy Khôi tập trung giải quyết những yêu cầu cấp thiết của thực tiễn.

Một trong những đóng góp nổi bật của ông là nghiên cứu đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em Việt Nam trong khuôn khổ Chương trình khoa học cấp Nhà nước 64-D. Những kết quả nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng khoa học quan trọng về thực trạng dinh dưỡng trẻ em, góp phần làm cơ sở cho việc xây dựng và triển khai các chương trình cải thiện dinh dưỡng cho trẻ em và bà mẹ.

Đáng chú ý, khi nghiên cứu tình trạng dinh dưỡng của người Việt Nam, Giáo sư nhận thấy chiều cao người Việt Nam gần như không thay đổi khi so sánh với kết quả của một nhà nghiên cứu người Pháp từ khoảng 100 năm trước. Phát hiện này phản ánh tình trạng tăng trưởng chiều cao bị kìm hãm bởi tác động của dinh dưỡng và môi trường trong bối cảnh chiến tranh, nghèo đói và bệnh tật kéo dài; đồng thời đặt tiền đề cho các nghiên cứu theo dõi tăng trưởng của người Việt Nam trong những năm tiếp theo.

Bên cạnh đó, ông trực tiếp thiết kế, tổ chức nghiên cứu về tình trạng thiếu vitamin A, bệnh khô mắt và tham gia chỉ đạo các chương trình phòng, chống thiếu vitamin A, thiếu máu dinh dưỡng.

Những công trình và hoạt động này góp phần thúc đẩy nghiên cứu dinh dưỡng cộng đồng, tăng cường hợp tác quốc tế, đồng thời khẳng định vai trò của bằng chứng khoa học trong việc xác định các vấn đề dinh dưỡng ưu tiên.

Đặc biệt, từ những năm 1990, GS.TSKH. Hà Huy Khôi đã sớm quan tâm đến vấn đề dinh dưỡng chuyển tiếp trong bối cảnh kinh tế-xã hội phát triển, chế độ ăn uống và mô hình bệnh tật của người dân có nhiều thay đổi.

Ông đề xuất hướng nghiên cứu không chỉ tập trung giải quyết tình trạng thiếu dinh dưỡng mà còn quan tâm đến những vấn đề do dinh dưỡng không hợp lý, bao gồm thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm liên quan đến dinh dưỡng.

Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa lâu dài, thể hiện tầm nhìn khoa học trước những thay đổi của tình hình dinh dưỡng và sức khỏe cộng đồng.

Đến nay, khi Việt Nam tiếp tục phải đối mặt với gánh nặng kép về dinh dưỡng, những định hướng nghiên cứu ấy vẫn mang tính thời sự, góp phần gợi mở các giải pháp can thiệp toàn diện, phù hợp với từng nhóm dân cư và giai đoạn phát triển.

Gắn nghiên cứu khoa học với chính sách và sức khỏe cộng đồng

Một trong những dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của GS.TSKH. Hà Huy Khôi là quan điểm nghiên cứu khoa học phải xuất phát từ những vấn đề thực tiễn, hướng tới cải thiện tình trạng dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Trong suốt quá trình công tác, ông không chỉ chú trọng nghiên cứu cơ bản mà còn quan tâm đến việc chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành bằng chứng phục vụ xây dựng chương trình, định hướng can thiệp và giải quyết những vấn đề dinh dưỡng của cộng đồng.

Các nghiên cứu về suy dinh dưỡng trẻ em, thiếu vitamin A, thiếu máu dinh dưỡng và dinh dưỡng chuyển tiếp đã góp phần cung cấp cơ sở khoa học để ngành y tế xác định các vấn đề ưu tiên, xây dựng và triển khai những hoạt động cải thiện dinh dưỡng phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Giáo sư là sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo cán bộ và triển khai các hoạt động chuyên môn trong thực tiễn. Đây cũng là định hướng có ý nghĩa đối với sự phát triển của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, từng bước khẳng định vai trò của nghiên cứu dinh dưỡng trong công tác y tế dự phòng, chăm sóc sức khỏe ban đầu và nâng cao chất lượng dân số.

Cùng với hoạt động nghiên cứu trong nước, GS.TSKH. Hà Huy Khôi tích cực thúc đẩy hợp tác khoa học, trao đổi chuyên môn với các tổ chức quốc tế, trường đại học và viện nghiên cứu, góp phần đưa hoạt động nghiên cứu dinh dưỡng của Việt Nam tiếp cận các thành tựu khoa học trên thế giới.

Theo PGS.TS. Trần Thanh Dương, những đóng góp của GS.TSKH. Hà Huy Khôi không chỉ thể hiện qua các công trình khoa học mà còn ở tư duy nghiên cứu gắn với thực tiễn, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trong bối cảnh ngành y tế đang đẩy mạnh chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe theo hướng chủ động phòng bệnh, nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống, những giá trị khoa học ấy tiếp tục có ý nghĩa đối với việc xây dựng các giải pháp dinh dưỡng dựa trên bằng chứng.

Đó cũng là một trong những di sản quan trọng mà Giáo sư để lại: Đưa khoa học dinh dưỡng đến gần hơn với thực tiễn đời sống, phục vụ trực tiếp mục tiêu bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Tâm huyết đào tạo các thế hệ cán bộ dinh dưỡng

Bên cạnh những đóng góp về nghiên cứu khoa học và phát triển chuyên ngành, GS.TSKH. Hà Huy Khôi còn dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực dinh dưỡng và y tế công cộng.

Trong hơn 50 năm hoạt động khoa học và giảng dạy, ông đã chủ trì 4 đề tài khoa học cấp Nhà nước, công bố 155 công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế, biên soạn 27 cuốn sách giáo khoa, sách chuyên khảo; hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh và học viên cao học.

Những con số ấy phản ánh quá trình lao động khoa học bền bỉ, nghiêm túc và tâm huyết của một nhà giáo luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên môn kế cận.

Từ năm 1978, ông tham gia đào tạo các lớp bác sĩ về ăn điều trị đầu tiên, sau đó tiếp tục tham gia xây dựng và phát triển chương trình đào tạo thạc sĩ Dinh dưỡng cộng đồng.Trên cương vị Trưởng Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm, Trường Đại học Y Hà Nội giai đoạn 1994-2004, ông đã có nhiều đóng góp trong xây dựng chương trình đào tạo, biên soạn giáo trình, phát triển đội ngũ giảng viên và thúc đẩy nghiên cứu khoa học.

Không chỉ đóng góp cho công tác đào tạo tại Trường Đại học Y Hà Nội, ông còn tích cực hỗ trợ phát triển các bộ môn dinh dưỡng tại những cơ sở đào tạo khác, góp phần mở rộng mạng lưới đào tạo nhân lực dinh dưỡng ở Việt Nam.

Tại tọa đàm, GS.TS. Lê Minh Giang, Viện trưởng Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, Trường Đại học Y Hà Nội, khẳng định những đóng góp của GS.TSKH. Hà Huy Khôi đã để lại dấu ấn quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm nói riêng, công tác đào tạo y khoa nói chung.

Theo GS.TS. Lê Minh Giang, từ những ngày đầu chuyên ngành dinh dưỡng còn nhiều khó khăn, thiếu thốn về tài liệu và điều kiện giảng dạy, Giáo sư đã tích cực nghiên cứu, biên soạn giáo trình, truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn cho nhiều thế hệ sinh viên, học viên.

Đặc biệt, dù đảm nhiệm nhiều trọng trách trong công tác quản lý, nghiên cứu khoa học và đào tạo, ông vẫn luôn dành thời gian trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu sinh, hỗ trợ các đồng nghiệp trẻ phát triển chuyên môn.

Không chỉ là người thầy uyên bác, tận tâm, GS.TSKH. Hà Huy Khôi còn được các thế hệ học trò kính trọng bởi phong cách sống giản dị, khiêm nhường.

Tại tọa đàm, các cựu học trò bày tỏ sự kính trọng, ngưỡng mộ đối với nhân cách giản dị, tận tụy của GS.TSKH. Hà Huy Khôi; đồng thời đánh giá cao những đóng góp to lớn của người thầy trong đào tạo, dìu dắt nhiều thế hệ cán bộ kế cận cho ngành dinh dưỡng Việt Nam.

Chia sẻ những kỷ niệm về Giáo sư, GS.TS. Lê Minh Giang nhắc lại hình ảnh người thầy trong những dịp trở về Trường Đại học Y Hà Nội nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

Dù từng đảm nhiệm những cương vị quan trọng và có nhiều đóng góp cho ngành, Giáo sư vẫn thường đến sớm, lặng lẽ ngồi chờ và không muốn làm phiền học trò, đồng nghiệp.

Hình ảnh giản dị ấy để lại ấn tượng sâu sắc, thể hiện nhân cách đáng quý của một nhà khoa học, người thầy luôn coi trọng tình đồng nghiệp, nghĩa thầy trò và sự khiêm nhường trong cuộc sống.

Với những cống hiến trong sự nghiệp khoa học, giáo dục và chăm sóc sức khỏe nhân dân, GS.TSKH. Hà Huy Khôi được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Kháng chiến hạng Ba, Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba, danh hiệu Nhà giáo Nhân dân và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ.

Ông cũng được Ban Thường trực Dinh dưỡng của Liên hợp quốc ghi nhận, tôn vinh những cống hiến trọn đời cho sự nghiệp dinh dưỡng.

Vượt lên trên những danh hiệu và thành tích khoa học, di sản sâu sắc mà GS.TSKH. Hà Huy Khôi để lại chính là những thế hệ cán bộ được đào tạo, trưởng thành, tiếp tục đóng góp cho sự phát triển của ngành dinh dưỡng Việt Nam.

Đó là sự tiếp nối của tri thức khoa học, tinh thần trách nhiệm, lòng tận tụy và khát vọng cống hiến vì sức khỏe nhân dân.

Tiếp nối những giá trị vì sức khỏe nhân dân

Nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp của GS.TSKH. Hà Huy Khôi, có thể thấy xuyên suốt những đóng góp của ông là sự gắn bó giữa ba nhiệm vụ: nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực và đưa các thành tựu dinh dưỡng vào phục vụ đời sống.

Những công trình nghiên cứu về suy dinh dưỡng, thiếu vi chất dinh dưỡng và dinh dưỡng chuyển tiếp không chỉ có giá trị trong từng giai đoạn lịch sử mà còn góp phần hình thành những định hướng quan trọng cho nghiên cứu, can thiệp dinh dưỡng trong những năm tiếp theo.

Cùng với đó, những thế hệ cán bộ được Giáo sư đào tạo, dìu dắt đã và đang tiếp tục đóng góp cho hoạt động nghiên cứu, giảng dạy, xây dựng chính sách và triển khai các chương trình dinh dưỡng trên phạm vi cả nước.

Từ những giá trị mà các thế hệ nhà khoa học đi trước đã vun đắp, Viện Dinh dưỡng tiếp tục xác định nhiệm vụ đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực, cung cấp bằng chứng phục vụ hoạch định chính sách và triển khai các giải pháp cải thiện dinh dưỡng, đáp ứng yêu cầu chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.

Đồng thời, việc tăng cường hợp tác giữa Viện Dinh dưỡng, Trường Đại học Y Hà Nội và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo tiếp tục có ý nghĩa quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, kết nối nghiên cứu khoa học với đào tạo và thực tiễn chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Tọa đàm kỷ niệm 90 năm ngày sinh GS.TSKH, Nhà giáo Nhân dân Hà Huy Khôi không chỉ là dịp tri ân một nhà khoa học đã dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp dinh dưỡng mà còn góp phần nhắc nhớ các thế hệ hôm nay về trách nhiệm gìn giữ, phát huy những giá trị tốt đẹp của các nhà khoa học đi trước.

Những đóng góp của GS.TSKH Hà Huy Khôi tiếp tục được ghi dấu trong các công trình khoa học, trong sự trưởng thành của nhiều thế hệ cán bộ và trong hành trình phát triển ngành Dinh dưỡng Việt Nam, vì mục tiêu nâng cao sức khỏe, chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Một vài hình ảnh tại buổi tọa đàm