Tọa đàm là dịp tưởng nhớ, tri ân những đóng góp của GS.TSKH Hà Huy Khôi đối với sự hình thành và phát triển ngành Dinh dưỡng Việt Nam, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Hội Dinh dưỡng Việt Nam và công tác đào tạo nhân lực. Qua những câu chuyện, tư liệu và hồi ức của đồng nghiệp, học trò, hình ảnh một nhà khoa học tận tụy, một người thầy mẫu mực được tái hiện rõ nét.

Tham dự chương trình có PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng; GS.TS Nguyễn Công Thuẩn, nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng; GS.TS Phan Thị Kim, nguyên Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng; GS.TS Lê Thị Hợp, nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Việt Nam; GS.TS Lê Danh Tuyên, nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam.

Về phía Trường Đại học Y Hà Nội có PGS.TS Trần Văn Dần, Chủ tịch Hội Cựu giáo chức nhà trường; GS.TS Phạm Duy Tường, nguyên Trưởng Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm; GS.TS Lê Minh Giang, Viện trưởng Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng. Tham dự còn có PGS.TS Phạm Ngọc Khái, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, đại diện các cơ sở đào tạo, nghiên cứu, gia đình, đồng nghiệp và nhiều thế hệ học trò của Giáo sư.

Từ người đặt nền móng chuyên ngành Dinh dưỡng đến xây dựng Viện Dinh dưỡng Quốc gia

Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, đã điểm lại những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của GS.TSKH Hà Huy Khôi. Theo ông, Giáo sư là một trong những người đặt nền móng xây dựng chuyên ngành Dinh dưỡng tại Trường Đại học Y Hà Nội, đồng thời có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

GS.TSKH, Nhà giáo Nhân dân Hà Huy Khôi sinh ngày 6/8/1936 tại làng Thịnh Xá, xã Sơn Thịnh, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh (nay là xã Sơn Tiến, tỉnh Hà Tĩnh), trong một gia đình có truyền thống yêu nước và khoa bảng.

Sau khi tốt nghiệp phổ thông, ông cùng một số đồng môn lên chiến khu Việt Bắc tham gia cách mạng và theo học ngành Y. Tốt nghiệp y sĩ, ông được phân công về Nam Định phụ trách đội y tế lưu động, tham gia công tác phòng, chống bệnh mắt hột và mù lòa.

Năm 1956, ông theo học khóa bác sĩ chính quy tại Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Y học dự phòng. Tốt nghiệp năm 1962 với bằng ưu, ông được giữ lại trường làm cán bộ giảng dạy và được giao nhiệm vụ xây dựng Tổ môn Dinh dưỡng và Vệ sinh thực phẩm.

Năm 1964, GS.TSKH Hà Huy Khôi được cử đi nghiên cứu sinh tại Ba Lan về chuyên ngành Dinh dưỡng. Trong điều kiện chiến tranh, nhà trường phải sơ tán, ông vẫn duy trì hoạt động nghiên cứu và giảng dạy về dinh dưỡng, y học dự phòng.

Năm 1977, ông cùng Giáo sư Hoàng Tích Minh xuất bản cuốn sách Vệ sinh dinh dưỡng và vệ sinh thực phẩm. Tác phẩm trở thành tài liệu quan trọng đối với nhiều thế hệ sinh viên ngành Vệ sinh dịch tễ và Dinh dưỡng, góp phần hệ thống hóa kiến thức, phục vụ công tác giảng dạy và đào tạo chuyên ngành.

Năm 1980, Viện Dinh dưỡng Quốc gia được thành lập, GS.TSKH Hà Huy Khôi được bổ nhiệm làm Phó Viện trưởng. Cùng với GS.TS Từ Giấy, ông tham gia xây dựng Viện từ những ngày đầu, đặt nền tảng cho hoạt động nghiên cứu và phát triển lĩnh vực dinh dưỡng tại Việt Nam.Một trong những hướng nghiên cứu quan trọng của ông là đánh giá tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em Việt Nam trong khuôn khổ Chương trình khoa học cấp Nhà nước 64-D. Các kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học về tình trạng dinh dưỡng trẻ em, góp phần thúc đẩy sự quan tâm và hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, triển khai các chương trình cải thiện dinh dưỡng cho trẻ em và bà mẹ.

Bên cạnh đó, GS.TSKH Hà Huy Khôi thiết kế, tổ chức nghiên cứu về tình trạng thiếu vitamin A và bệnh khô mắt, xác định đây là vấn đề có ý nghĩa đối với sức khỏe cộng đồng. Ông cũng chỉ đạo các chương trình cải thiện tình trạng thiếu vitamin A và thiếu máu dinh dưỡng.Đáng chú ý, từ những năm 1990, ông đã đề xuất hướng nghiên cứu về “một số vấn đề dinh dưỡng chuyển tiếp”. Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu giải quyết đồng thời hai nhóm vấn đề: suy dinh dưỡng và các vấn đề do dinh dưỡng dư thừa, bao gồm thừa cân, béo phì và các bệnh mạn tính không lây liên quan đến dinh dưỡng. Đây cũng là những nội dung tiếp tục được quan tâm trong các chương trình nghiên cứu và can thiệp dinh dưỡng hiện nay.

Chủ trì 4 đề tài cấp Nhà nước, hướng dẫn thành công 24 tiến sĩ

Trong hơn 50 năm hoạt động khoa học và giảng dạy tại Trường Đại học Y Hà Nội, GS.TSKH Hà Huy Khôi dành nhiều tâm huyết cho nghiên cứu và đào tạo đội ngũ cán bộ dinh dưỡng.Theo thống kê được PGS.TS Trần Thanh Dương công bố tại tọa đàm, GS.TSKH Hà Huy Khôi đã chủ trì 4 đề tài khoa học cấp Nhà nước, công bố 155 công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế, biên soạn 27 cuốn sách giáo khoa, sách chuyên khảo; hướng dẫn thành công 24 tiến sĩ cùng nhiều thạc sĩ khoa học.

Từ năm 1978, ông tham gia đào tạo lớp bác sĩ dinh dưỡng trong chương trình đào tạo bác sĩ “ăn điều trị” đầu tiên, sau đó tiếp tục phát triển chương trình đào tạo thạc sĩ Dinh dưỡng cộng đồng. Những đóng góp này góp phần xây dựng Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm, Trường Đại học Y Hà Nội trở thành đơn vị đào tạo chuyên ngành có vị thế.

Không chỉ tập trung phát triển đội ngũ trong nhà trường, GS.TSKH Hà Huy Khôi còn tham gia xây dựng các bộ môn dinh dưỡng tại nhiều trường đại học khác, trong đó có những cơ sở đào tạo ngoài ngành y tế. Ông đồng thời thúc đẩy hợp tác khoa học với nhiều trường đại học và viện nghiên cứu trên thế giới.

Với những thành tích trong nghiên cứu, giảng dạy và quản lý, GS.TSKH Hà Huy Khôi được trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba, Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba, danh hiệu Nhà giáo Nhân dân và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ. Ông cũng được Ban Thường trực Dinh dưỡng của Liên hợp quốc trao tặng danh hiệu “Nhà khoa học đã suốt đời cống hiến cho sự nghiệp dinh dưỡng”.

Theo PGS.TS Trần Thanh Dương, những đóng góp của GS.TSKH Hà Huy Khôi không chỉ thể hiện qua số lượng công trình nghiên cứu hay thành tựu đào tạo, mà còn ở tinh thần tận tụy, trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho khoa học. Ông là người thầy có ảnh hưởng sâu sắc, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ học trò và đồng nghiệp tiếp tục phát triển ngành Dinh dưỡng Việt Nam.

Người thầy giản dị, tận tâm với sự nghiệp đào tạo

Tại tọa đàm, GS.TS Lê Minh Giang, Viện trưởng Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, Trường Đại học Y Hà Nội, cũng điểm lại những dấu mốc trong quá trình công tác và đóng góp của GS.TSKH Hà Huy Khôi đối với sự phát triển của Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm nói riêng, công tác đào tạo y khoa nói chung.

Theo GS.TS Lê Minh Giang, năm 1962, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội, GS.TSKH Hà Huy Khôi được giữ lại trường làm cán bộ giảng dạy tại Bộ môn Vệ sinh dịch tễ. Bộ môn được thành lập từ tháng 9/1962, với sự tham gia xây dựng của nhiều nhà khoa học, nhà giáo như GS. Hoàng Tích Mịch, GS. Lê Vi Hùng, GS. Đào Ngọc Phong, GS. Dương Đình Thiện và GS. Lương Duyết.

Trong bối cảnh dinh dưỡng và vệ sinh thực phẩm còn là những lĩnh vực tương đối mới, GS.TSKH Hà Huy Khôi cùng bác sĩ Hoàng Tích Bình đã tham khảo tài liệu trong nước, quốc tế và vận dụng kinh nghiệm chuyên môn để biên soạn giáo trình về vệ sinh dinh dưỡng và vệ sinh thực phẩm. Đây là một trong những giáo trình đầu tiên phục vụ giảng dạy lĩnh vực này, được nhiều thế hệ sinh viên, học viên sử dụng.Năm 1990, khi Bộ môn Vệ sinh dịch tễ được chuyển thành bộ môn thuộc Khoa Y tế công cộng, GS.TSKH Hà Huy Khôi đảm nhiệm cương vị Phó trưởng bộ môn. Từ năm 1994 đến năm 2004, ông giữ chức Trưởng bộ môn

.Đây là giai đoạn ông đảm nhiệm nhiều trọng trách, vừa là Trưởng bộ môn, Phó trưởng Khoa Y tế công cộng, vừa kiêm nhiệm công tác quản lý tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Dù khối lượng công việc lớn, ông vẫn duy trì hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học và dành nhiều tâm huyết cho việc xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ chuyên môn.

Không chỉ tham gia biên soạn giáo trình phục vụ đào tạo, GS.TSKH Hà Huy Khôi còn góp phần xây dựng chương trình đào tạo bác sĩ chuyên ngành Dinh dưỡng. Trong quá trình công tác, ông hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh, học viên, tham gia biên soạn sách và tài liệu chuyên môn, góp phần đào tạo các thế hệ cán bộ cho lĩnh vực dinh dưỡng và an toàn thực phẩm.

Những đóng góp trong giảng dạy, nghiên cứu và quản lý của ông được ghi nhận bằng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Theo GS.TS Lê Minh Giang, sự phát triển của Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm ngày nay có dấu ấn quan trọng từ công sức, trí tuệ và sự tận tâm của các thế hệ nhà giáo đi trước, trong đó có GS.TSKH Hà Huy Khôi.

Bên cạnh những đóng góp chuyên môn, GS.TS Lê Minh Giang đặc biệt nhấn mạnh phẩm chất khiêm nhường, giản dị của người thầy. Từ năm 2009, khi bắt đầu công tác tại Viện, ông có dịp gặp GS.TSKH Hà Huy Khôi trong những dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.Điều khiến GS.TS Lê Minh Giang ấn tượng là dù có nhiều đóng góp cho ngành và từng giữ những vị trí quan trọng, GS.TSKH Hà Huy Khôi thường đến sớm, lặng lẽ ngồi chờ và không muốn làm phiền học trò.

Theo GS.TS Lê Minh Giang, đó là phẩm chất đáng quý, thể hiện chiều sâu nhân cách của người làm khoa học và người thầy. Bên cạnh thành tích nghiên cứu, chức danh hay vị trí công tác, sự khiêm nhường và tinh thần trách nhiệm cũng là những giá trị cần được các thế hệ cán bộ trẻ học hỏi, gìn giữ.Từ những đóng góp của GS.TSKH Hà Huy Khôi, GS.TS Lê Minh Giang bày tỏ mong muốn các thế hệ nhà giáo, nhà khoa học tiếp tục duy trì sự gắn bó giữa Trường Đại học Y Hà Nội và Viện Dinh dưỡng. Việc tạo điều kiện để các chuyên gia, nhà khoa học của Viện tham gia giảng dạy, kiêm nhiệm tại Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm sẽ góp phần phát huy kinh nghiệm thực tiễn, tăng cường kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học và hoạt động chuyên môn.

Tiếp nối những giá trị mà các thế hệ đi trước đã xây dựng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia xác định tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực, tham mưu xây dựng chính sách và đưa các bằng chứng khoa học vào thực tiễn, góp phần cải thiện tình trạng dinh dưỡng, nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân.

Di sản GS.TSKH Hà Huy Khôi để lại không chỉ là những công trình nghiên cứu, giáo trình và thế hệ cán bộ được đào tạo, mà còn là tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy với nghề và niềm say mê khoa học. Những giá trị ấy tiếp tục được các đồng nghiệp, học trò kế thừa trong hành trình phát triển ngành Dinh dưỡng Việt Nam.