Giảm tiêu thụ natri – ưu tiên cấp thiết về y tế dự phòng tại Việt Nam

Theo Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS)[1] do Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phối hợp thực hiện năm 2021, lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt Nam là khoảng 8,1 gam/người/ngày, gần gấp đôi mức dưới 5 gam/ngày mà WHO khuyến nghị. Tỷ lệ người trưởng thành tăng huyết áp tại Việt Nam là 26,2%. Ăn nhiều natri làm tăng huyết áp, qua đó làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đặc biệt là nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Các hội chuyên ngành nhấn mạnh giảm natri là biện pháp dự phòng bệnh không lây nhiễm hiệu quả với chi phí hợp lý. Cùng với đó, chính sách giảm muối cần phối hợp với bảo đảm i-ốt trong muối thực phẩm, nhằm đồng thời giảm nguy cơ bệnh tim mạch và phòng chống các rối loạn do thiếu i-ốt. Giảm lượng muối ăn không có nghĩa là từ bỏ muối i-ốt; cần dùng ít muối hơn nhưng ưu tiên muối có bổ sung i-ốt khi sử dụng.

Năm 2026, WHO đã ban hành ấn bản thứ hai của tài liệu kỹ thuật SHAKE[2], hướng dẫn chính phủ các quốc gia chuẩn bị, xây dựng, triển khai và giám sát một chương trình giảm lượng natri tiêu thụ toàn diện. Hai hướng can thiệp của chiến lược này đã được trao đổi tại hội thảo, gồm sử dụng muối giảm natri thay thế cho muối ăn thông thường ở những người phù hợp, và áp dụng nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì để hiển thị hàm lượng natri của sản phẩm.

Theo hướng dẫn sử dụng muối giảm natri của WHO năm 2025[1], nếu lựa chọn sử dụng muối ăn, người trưởng thành (không bao gồm phụ nữ mang thai và trẻ em) có thể cân nhắc thay thế muối thông thường bằng muối giảm natri có chứa kali. Khuyến nghị này không áp dụng cho người bị suy giảm chức năng thận hoặc có các tình trạng sức khỏe khác ảnh hưởng đến khả năng bài tiết kali. Người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc cần tư vấn nhân viên y tế trước khi sử dụng.

Thông điệp thực hành cho người dân: giảm muối, nước mắm, nước tương, bột nêm và các loại gia vị giàu natri trong chế biến; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối; đọc hàm lượng natri trên nhãn thực phẩm; ăn đa dạng rau và quả phù hợp với tình trạng sức khỏe; ưu tiên muối và gia vị i-ốt nhưng vẫn kiểm soát tổng lượng muối tiêu thụ.

PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng – Bộ Y tế, nhấn mạnh: “Natri trong bữa ăn của người Việt phần lớn đến từ muối, nước mắm, bột canh và thực phẩm chế biến sẵn. Giảm tiêu thụ natri bằng cách giảm muối và gia vị mặn là một trong những giải pháp có hiệu quả cao để phòng ngừa tăng huyết áp, đột quỵ và các bệnh tim mạch. Viện Dinh dưỡng sẽ tiếp tục cung cấp bằng chứng khoa học và hỗ trợ kỹ thuật nhằm thúc đẩy các giải pháp giảm natri phù hợp với bối cảnh của Việt Nam.”

Phát biểu tại phiên thảo luận, GS.TS. Lê Danh Tuyên, Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam cho biết: “Một chế độ ăn đa dạng và lành mạnh, hạn chế muối, chất béo chuyển hoá, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường sẽ giúp giảm đáng kể các nguy cơ về sức khỏe. Bên cạnh đó, muối giảm natri bổ sung kali là một giải pháp có chi phí hợp lý và có thể được cân nhắc trong các chiến lược giảm tiêu thụ natri ở cộng đồng đối với những người phù hợp.”

Bên cạnh các can thiệp về dinh dưỡng, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Văn phòng WHO tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Là một phần của chiến lược giảm natri toàn diện, nhãn dinh dưỡng mặt trước là hình thức trình bày thông tin đơn giản, dễ hiểu trên bao bì nhằm hỗ trợ người tiêu dùng nhận biết nhanh thành phần dinh dưỡng của sản phẩm và đưa ra lựa chọn lành mạnh hơn. Tại Việt Nam, việc triển khai giải pháp này phù hợp với Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021–2030.”

Giai đoạn 2026–2027, Bộ Y tế đang chủ trì sửa đổi Luật An toàn Thực phẩm. Trong bối cảnh dự thảo Luật đang được lấy ý kiến, các chuyên gia cho rằng cần xem xét việc đưa nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì vào luật như một quy định bắt buộc, nhằm hỗ trợ người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp cải tiến thành phần sản phẩm.

Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất sửa đổi Quyết định số 1325/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Đề án phát triển ngành muối giai đoạn 2021–2030 và Nghị định 40/2017/NĐ-CP về quản lý sản xuất, kinh doanh muối.

Trong bối cảnh này, các trao đổi tại tọa đàm được kỳ vọng cung cấp thêm cơ sở khoa học, kinh nghiệm quốc tế và đề xuất từ các hội chuyên ngành, phục vụ việc xây dựng, hoàn thiện và triển khai chính sách giảm natri, ghi nhãn dinh dưỡng dễ hiểu và phát triển sản phẩm muối giảm natri phù hợp với điều kiện Việt Nam.