Béo phì ở trẻ em và những ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ

Cập nhật: 12/19/2023 - Lượt xem: 426

Béo phì ở trẻ em là một trong những thách  thức sức khỏe cộng đồng toàn cầu nghiêm  trọng nhất trong thế kỷ 21. Tỷ lệ trẻ thừa cân béo phì tăng nhanh trong những năm gần đây. Tại Việt Nam, tỉ lệ thừa cân béo phì ở trẻ 5-19 tuổi tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020 với những ảnh hưởng đến bệnh lý và tâm lý của trẻ. Theo ước tính của WHO đến năm 2025, khoảng 167 triệu người lớn và trẻ em  sẽ trở nên kém khỏe mạnh hơn vì thừa  cân hoặc béo phì (WHO,2022). Theo nhiều nghiên cứu gần đây, tỉ lệ người béo phì mắc các bệnh về tâm lý như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực… ngày càng nhiều và ngược lại, người mắc các bệnh về tâm lý cũng dễ mắc béo phì hơn người bình thường.

Vì sao trẻ béo phì có nguy cơ gặp các vấn đề tâm lý xã hội hơn các bạn cùng tuổi có cân nặng bình thường?

Trẻ bị béo phì có thể bị ảnh hưởng tâm lý, cảm xúc như buồn chán, tự ti …do sự kỳ thị, trêu trọc hay bắt nạt về ngoại hình của các bạn, thậm chí của cả người thân trong gia đình, không hài lòng về cơ thể dần dần trẻ ít chơi với các bạn và sống khép kín hơn. Do vậy, trẻ béo phì thường có lối sống tĩnh tại, ít vận động. Ngoài ra trẻ béo phì nặng thường khó khăn trong cả di chuyển, đi lại do có trọng lượng cơ thể nặng nề nên ít tham gia chơi các môn thể thao ngoài trời cũng như các hoạt động giải trí với các bạn cùng lứa tuổi..

Những vấn đề tâm lý xã hội trẻ béo phì có thể gặp phải

Trẻ béo phì gặp phải một số vấn đề tâm lý xã hội ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, cảm giác hạnh phúc giảm, hoạt động xã hội kém và thành công trong học tập thấp. Các vấn đề tâm lý xã hội và cảm xúc của trẻ béo phì đồng thời là nguyên nhân hoặc yếu tố duy trì của bệnh béo phì và do đó ảnh hưởng đáng kể đến kết quả điều trị.

Trẻ em thừa cân hoặc béo phì có nhiều khả năng phải chịu gánh nặng về rối loạn tâm thần và tâm lý ở thời thơ ấu, thanh thiếu niên và nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời sẽ kéo dài đến tuổi trưởng thành làm cho trẻ trở nên khó hoà nhập cộng đồng, với các vấn đề tâm lý và tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn ăn uống, căng thẳng, lo lắng về hình dáng cơ thể, lòng tự trọng thấp, thậm chí có ý định tự vẫn.

Cần làm gì để giúp trẻ béo phì vượt qua được nhưng vấn đề về tâm lý

Liệu pháp hành vi nhận thức trong việc kiểm soát bệnh béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên là vô cùng quan trọng, đặc biệt khi trẻ có các vấn đề tâm lý trẻ cần được khám, tư vấn và theo dõi bởi các bác sĩ tâm lý.

Gia đình, bạn bè cần hỗ trợ, động viên, đồng hành để trẻ có thói quen, lối sống lành mạnh trong kiểm soát chế độ ăn, tạo thói quen tập thể dục hàng ngày, khuyến khích trẻ tham gia các môn thể thao và hoạt động ngoài trời. Bên cạnh đó trẻ cần có chế độ sinh hoạt điều độ, tránh thức khuya vì sẽ làm trẻ có nhu cầu ăn đêm nhiều hơn, là nguyên nhân làm tình trạng tăng cân nhiều hơn và ngủ ít cũng khiến trẻ mệt mỏi và dễ căng thẳng hơn.

Những biện pháp cần thực hiện để dự phòng thừa cân béo phì trẻ em

 Dự phòng béo phì ở trẻ em cần được thực hiện ngay từ thời kỳ mang thai. Trẻ có cân nặng sơ sinh trên 3500 gram hoặc dưới 2500 gram có nguy cơ thừa cân, béo phì cao hơn so với những trẻ có cân nặng sơ sinh bình thường.

 Thực hiện tốt nuôi con bằng sữa mẹ cũng giúp giảm nguy cơ thừa cân, béo phì ở trẻ nhỏ và bệnh mạn tính không lây khi trưởng thành.

 Cho trẻ ăn bổ sung hợp lý, cân đối các thành phần dinh dưỡng.

 Cần tập cho trẻ có thói quen ăn uống lành mạnh từ nhỏ. Không nên cho trẻ ăn nhiều các thức ăn giàu đường ngọt và chất béo như bánh kẹo ngọt, nước ngọt, thức ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, xúc xích, thức ăn nhanh….

Hạn chế cho trẻ ăn thức ăn nhanh để phòng chống thừa cân béo phì (Ảnh sưu tầm: Internet)

 Tạo thói quen hoạt động thể lực và tập thể dục cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ với các bộ môn thể thao phù hợp theo lứa tuổi. Hạn chế các hoạt động tĩnh như xem ti vi, chơi điện tử…Khuyến khích trẻ tham gia các công việc nhà hàng ngày như dọn nhà, nấu ăn …

 Theo dõi cân nặng và chiều cao thường xuyên cho trẻ để phát hiện thừa cân béo phì sớm và có hướng can thiệp phù hợp

 Giáo dục cho trẻ hiểu về dinh dưỡng, cách lựa chọn các món ăn tốt cho sức khỏe có vai trò quan trọng trong dự phòng thừa cân béo phì ở trẻ em.

 Tránh tạo áp lực cho trẻ: Áp lực về thành tích học tập khiến trẻ luôn trong trạng thái căng thẳng, từ đó tăng nguy cơ béo phì. Hơn nữa, nhiều trẻ bị ảnh hưởng tâm lý từ vấn đề hạnh phúc gia đình, cách nuôi dạy con không phù hợp. Do đó, bố mẹ nên tạo cho trẻ cảm giác thoải mái để trẻ có tinh thần tích cực hơn.

ThS. BS. Hoàng Thị Hằng - Khoa khám Tư vấn dinh dưỡng trẻ em - Viện Dinh dưỡng

Tài liệu tham khảo

1.Jean Rankin, etc (2016). Psychological consequences of childhood obesity: psychiatric comorbidity and prevention. Adolesc Health Med Ther. 2016; 7: 125–146.

2. Rajesh Sagar, Tanu Gupta (2018). Psychological Aspects of Obesity in Children and Adolescents. Indian J Pediatr 2018 Jul;85(7):554-559

3. Bộ Y tế, Viện Dinh dưỡng (2015). Tài liệu phòng chống thừa cân, béo phì ở trẻ em

4. Viện dinh dưỡng. Số liệu giám sát tổng điều tra dinh dưỡng năm 2010, 2020.